چجوری مهریمو بزارم اجرا؟ راهنمای کامل و گام به گام مطالبه مهریه (۱۴۰۳-۱۴۰۴)

برای به اجرا گذاشتن مهریه، خانم ها می توانند از دو مسیر اصلی، یعنی اداره ثبت اسناد و دادگاه خانواده اقدام کنند که هر یک مراحل، مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب مسیر مناسب به شرایط مالی زوج و اهداف زوجه بستگی دارد و نیازمند آگاهی کامل از قوانین و روند اجرایی است.

مطالبه مهریه، یکی از حقوق مالی مهم و شرعی زوجه است که در سند ازدواج ثبت می شود و با توجه به شرایط حقوقی کشور، زن در هر زمان می تواند آن را مطالبه کند. این حق، پشتوانه ای مهم برای زن در طول زندگی مشترک و پس از آن محسوب می شود. در بسیاری از موارد، به خصوص در زمان بروز مشکلات خانوادگی و جدایی، مطالبه مهریه به یکی از دغدغه های اصلی تبدیل می گردد. فرآیند به اجرا گذاشتن مهریه ممکن است پیچیده و زمان بر به نظر برسد، اما با آگاهی از مسیرهای قانونی و مراحل مربوطه، می توان با اطمینان بیشتری گام برداشت.

این مقاله به عنوان یک راهنمای جامع و کاربردی، به بررسی تمامی ابعاد قانونی، مراحل اجرایی، مدارک مورد نیاز، هزینه ها و عواقب احتمالی مطالبه مهریه می پردازد. هدف این است که به شما کمک کنیم تا با دیدی روشن تر، بهترین تصمیم را برای احقاق حقوق مالی خود اتخاذ کنید. این راهنما به صورت مرحله به مرحله، تمامی جنبه های مطالبه مهریه را تشریح می کند تا اطلاعاتی دقیق و قابل فهم برای عموم فراهم آورد.

مهریه چیست و چه زمانی قابل مطالبه است؟

مهریه، مالی است که مرد در زمان عقد ازدواج به عنوان پشتوانه مالی و نشانه ای از صداقت و تعهد خود، پرداخت آن را به زن بر عهده می گیرد. این حق مالی، شرعی و قانونی بوده و بلافاصله پس از جاری شدن صیغه عقد، زن مالک آن می شود و می تواند هر زمان که بخواهد، آن را مطالبه کند. با این حال، نحوه و شرایط مطالبه مهریه به نوع آن بستگی دارد.

تعریف مهریه و انواع آن (عندالمطالبه، عندالاستطاعه)

مهریه به دو دسته اصلی تقسیم می شود:

1. مهریه عندالمطالبه: بخش عمده ای از مهریه ها از این نوع هستند. در این حالت، زن می تواند هر زمان که اراده کند، چه در طول زندگی مشترک و چه پس از جدایی، مهریه خود را از همسرش مطالبه نماید. مرد مکلف به پرداخت فوری مهریه است، مگر اینکه بتواند اعسار خود را (عدم توانایی مالی برای پرداخت یکجا) در دادگاه ثابت کند.
2. مهریه عندالاستطاعه: در این نوع مهریه، پرداخت آن منوط به تمکن مالی مرد است. به این معنی که زن باید در دادگاه ثابت کند که مرد توانایی پرداخت مهریه را دارد. در صورت عدم اثبات تمکن مالی از سوی زن، دادگاه حکمی برای پرداخت صادر نمی کند. این نوع مهریه کمتر رایج است و اثبات آن برای زوجه دشوارتر است.

شناخت تفاوت این دو نوع مهریه برای انتخاب مسیر صحیح مطالبه و انتظارات واقع بینانه از فرآیند، اهمیت زیادی دارد.

تفاوت و شرایط مطالبه هر یک

تفاوت اصلی در بار اثبات است. در مهریه عندالمطالبه، اصل بر توانایی پرداخت زوج است و اگر زوج توانایی ندارد، خودش باید اعسار (ناتوانی مالی) را ثابت کند. اما در مهریه عندالاستطاعه، این زوجه است که باید توانایی مالی زوج را ثابت کند تا بتواند مهریه اش را بگیرد. این موضوع تأثیر بسزایی در سرعت و پیچیدگی فرآیند مطالبه دارد.

آیا مهریه سقف دارد؟ (قوانین و بخشنامه ها)

در حال حاضر، هیچ سقف قانونی مشخصی برای تعیین تعداد سکه یا میزان مهریه در زمان عقد وجود ندارد و زوجین می توانند بر اساس توافق، هر میزان مهریه ای را تعیین کنند. با این حال، قوانین مرتبط با توقیف اموال و زندان بابت مهریه، محدودیت هایی را برای مرد ایجاد کرده اند. بر اساس بخشنامه های قوه قضاییه، برای مهریه های بیش از ۱۱۰ سکه طلا، تنها تا ۱۱۰ سکه امکان جلب (بازداشت) مرد وجود دارد و مطالبه مابقی مهریه، منوط به معرفی اموال از سوی زوجه است. این بدان معناست که اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد، برای مازاد بر این مقدار، تنها در صورتی می توان مهریه را وصول کرد که مرد دارای اموال و دارایی باشد و زوجه آن ها را به دادگاه یا اداره ثبت معرفی کند. تعیین سقف برای مهریه در سال های اخیر مورد بحث بوده، اما هنوز هیچ قانون جدیدی مبنی بر محدودیت سقف مهریه اجرایی نشده است.

شرایط لازم برای به اجرا گذاشتن مهریه

مطالبه مهریه مانند هر دعوای حقوقی دیگری، مستلزم وجود شرایط و رعایت ضوابطی است که بدون آن ها امکان پیگیری وجود نخواهد داشت. آگاهی از این شرایط، مانع از اتلاف وقت و انرژی در مسیر اشتباه می شود.

شرایط عمومی مطالبه مهریه

برای اینکه زوجه بتواند مهریه خود را به اجرا بگذارد، باید شرایط عمومی زیر فراهم باشد:

1. عقد دائم: مهریه به صورت قانونی و کامل در عقد دائم به زن تعلق می گیرد. اگرچه در عقد موقت نیز مهریه وجود دارد، اما نحوه مطالبه آن متفاوت است و نمی توان از طریق اجرای ثبت اقدام کرد.
2. مشخص و معین بودن مهریه: مهریه باید در سند ازدواج به صورت دقیق و مشخص (مثلاً تعداد سکه، میزان طلا، یک ملک معین) ثبت شده باشد. مهریه مبهم یا نامشخص قابلیت مطالبه ندارد.
3. ارزش مالی داشتن مهریه: مهریه باید دارای ارزش مالی و قابل تقویم به پول باشد.
4. مهریه حال باشد: این عبارت حقوقی به این معناست که پرداخت مهریه در سند ازدواج به زمان خاصی در آینده (مانند پس از فوت زوج یا زمان طلاق) موکول نشده باشد. اگر مهریه به صورت مؤجل (مدت دار) باشد، تا فرا رسیدن زمان مشخص شده، قابل مطالبه نیست.

نکات خاص در مطالبه مهریه

علاوه بر شرایط عمومی، نکات خاصی نیز وجود دارند که در برخی موارد مطالبه مهریه را تحت تاثیر قرار می دهند:

• مهریه در عقد موقت: در عقد موقت (صیغه)، مهریه حتماً باید در زمان عقد تعیین و مشخص شود. در صورت عدم تعیین مهریه در عقد موقت، عقد باطل است. مطالبه مهریه در عقد موقت صرفاً از طریق دادگاه امکان پذیر است و اداره ثبت صلاحیت رسیدگی به آن را ندارد.
• مهریه در صورت باکره نبودن زن: در صورتی که طلاق در دوران عقد و قبل از رابطه زناشویی اتفاق بیفتد و زن باکره باشد، نصف مهریه به او تعلق می گیرد. اما اگر زن باکره نباشد (حتی اگر در دوران عقد باشد)، کل مهریه به او تعلق خواهد گرفت.

اهمیت سند ازدواج و راهکارهای جایگزین

سند ازدواج، مهم ترین مدرک برای اثبات عقد و تعیین میزان مهریه است. بدون این سند یا رونوشت معتبر آن، امکان مطالبه مهریه وجود ندارد. در صورتی که به هر دلیلی، سند ازدواج در دسترس نباشد (مثلاً گم شده یا توسط همسر پنهان شده باشد)، زوجه می تواند با مراجعه به دفترخانه محل وقوع عقد، درخواست رونوشت سند ازدواج را ارائه دهد. دفترخانه موظف به صدور رونوشت است. این رونوشت به همان اعتبار اصل سند بوده و برای پیگیری های قانونی کفایت می کند.

مدارک لازم برای شروع فرآیند مطالبه مهریه

قبل از اقدام برای به اجرا گذاشتن مهریه، لازم است تمامی مدارک مورد نیاز را آماده کنید. این مدارک برای تشکیل پرونده در هر دو مسیر (ثبت یا دادگاه) ضروری هستند.

مدارک اصلی مورد نیاز عبارتند از:

• مدارک شناسایی زوجه: اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی زن.
• اصل یا رونوشت معتبر سند ازدواج: همانطور که ذکر شد، این سند پایه و اساس مطالبه مهریه است. در صورت عدم دسترسی به اصل، رونوشت آن از دفترخانه محل عقد قابل دریافت است.
• ثبت نام در سامانه ثنا: برای پیگیری های قضایی و دریافت ابلاغیه ها، ثبت نام در سامانه ثنا (سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی) الزامی است. تمام مراحل ابلاغ اوراق قضایی از طریق این سامانه انجام می شود و عدم ثبت نام می تواند منجر به از دست دادن فرصت ها یا عدم آگاهی از روند پرونده شود.
• مدارک مربوط به اموال احتمالی زوج (در صورت وجود): اگر زوجه اطلاعاتی از اموال منقول یا غیرمنقول همسر (مانند سند ملک، مشخصات خودرو، شماره حساب بانکی، فیش حقوقی یا سهام) دارد، ارائه این مدارک به تسریع روند توقیف اموال کمک شایانی می کند.

در صورتی که مدارک فوق ناقص باشد، روند پرونده دچار وقفه خواهد شد. بنابراین، اطمینان از کامل بودن مدارک پیش از شروع فرآیند، از اهمیت بالایی برخوردار است.

روش های به اجرا گذاشتن مهریه: از طریق ثبت یا دادگاه؟

برای مطالبه مهریه، دو مسیر قانونی اصلی پیش رو دارید: اقدام از طریق اداره ثبت اسناد و املاک یا از طریق دادگاه خانواده. هر یک از این روش ها دارای ویژگی ها، مزایا و معایب خاص خود هستند که انتخاب بین آن ها باید با توجه به شرایط پرونده و اهداف شما صورت گیرد.

مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت اسناد

این روش به دلیل سرعت نسبی و هزینه اولیه کمتر، اغلب به عنوان اولین گزینه برای مطالبه مهریه توصیه می شود، به خصوص اگر زوج دارای اموال مشخص و رسمی باشد.

مزایا و معایب روش ثبت

مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت اسناد دارای مزایا و معایبی است:

• مزایا:
  • سرعت بالاتر: فرآیند اجرایی در اداره ثبت معمولاً سریع تر از دادگاه به نتیجه می رسد.
  • هزینه کمتر در ابتدا: هزینه های اولیه دادرسی در ثبت کمتر است. نیم عشر دولتی (معادل ۵% مبلغ مهریه) تنها پس از وصول مهریه دریافت می شود.
  • عدم نیاز به اثبات اعسار: در این روش، نیازی به اثبات اعسار از سوی زوج نیست و توقیف اموال بلافاصله پس از درخواست زوجه انجام می پذیرد.
  • امکان توقیف سریع اموال و ممنوع الخروجی: در صورت وجود اموال رسمی به نام زوج، امکان توقیف آن ها و همچنین صدور دستور ممنوع الخروجی وی به سرعت فراهم می شود.
• معایب:
  • محدودیت در استعلامات: اداره ثبت تنها می تواند اموال رسمی و ثبت شده (مانند ملک ثبت شده، خودرو دارای سند رسمی) را استعلام و توقیف کند. برای کشف اموال پنهان یا غیررسمی، این روش کارایی ندارد.
  • عدم امکان جلب: تا زمانی که اموالی از زوج شناسایی و توقیف نشده باشد، امکان صدور حکم جلب وی وجود ندارد. این امر تنها پس از اخذ گواهی از ثبت و مراجعه به دادگاه میسر می شود.
  • محدودیت در نوع مهریه: این روش تنها برای مهریه عندالمطالبه کاربرد دارد و برای مهریه عندالاستطاعه باید به دادگاه مراجعه کرد.

مراحل گام به گام مطالبه مهریه از طریق ثبت

روند اقدام از طریق اداره ثبت به شرح زیر است:

1. مراجعه به دفترخانه محل عقد و درخواست صدور اجرائیه: اولین گام، مراجعه به دفترخانه ازدواجی است که عقد شما در آنجا ثبت شده. با ارائه مدارک هویتی و اصل یا رونوشت سند ازدواج، درخواست صدور اجرائیه مهریه را مطرح می کنید.
2. ثبت نام و تشکیل پرونده در اداره اجرای ثبت: پس از صدور اجرائیه توسط دفترخانه، باید با در دست داشتن آن به اداره اجرای ثبت اسناد و املاک محل اقامت زوج مراجعه کرده و پرونده اجرایی تشکیل دهید.
3. درخواست استعلام اموال: در اداره ثبت، می توانید درخواست استعلام از مراجع مختلف مانند اداره ثبت اسناد (برای املاک)، راهور (برای خودرو)، بانک مرکزی (برای حساب های بانکی) و بورس را برای شناسایی اموال زوج ارائه دهید.
4. درخواست توقیف اموال و ممنوع الخروجی: پس از شناسایی اموال، می توانید درخواست توقیف آن ها را به اداره ثبت ارائه دهید. همچنین، می توانید همزمان درخواست ممنوع الخروجی زوج را نیز مطرح کنید.
5. ابلاغ اجرائیه به زوج و مهلت ۱۰ روزه: اجرائیه صادر شده به زوج ابلاغ می شود و او ۱۰ روز مهلت دارد تا مهریه را پرداخت کند یا ترتیبی برای پرداخت آن دهد.
6. مزایده و وصول مهریه: در صورت عدم پرداخت مهریه و توقیف اموال، اداره ثبت پس از طی مراحل قانونی، اقدام به کارشناسی و مزایده اموال توقیف شده می کند و مهریه زوجه از محل فروش این اموال وصول می شود.

سناریو: اگر اموالی یافت نشد، چه باید کرد؟
اگر پس از استعلامات اداره ثبت، هیچ مالی از زوج شناسایی و توقیف نشد، زوجه می تواند از اداره ثبت گواهی «عدم امکان اجرای مهریه از طریق ثبت» را دریافت کند. با در دست داشتن این گواهی، زوجه مجاز به مراجعه به دادگاه خانواده و طرح دعوای مطالبه مهریه از طریق دادگاه خواهد بود. در این مرحله، امکان درخواست جلب زوج نیز فراهم می شود.

مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

مسیر دادگاه خانواده، جایگزینی برای روش ثبت یا مکمل آن است. به خصوص در مواردی که اموال زوج مشخص نیست، یا مهریه از نوع عندالاستطاعه باشد، این روش اهمیت بیشتری پیدا می کند.

مزایا و معایب روش دادگاه

اقدام از طریق دادگاه خانواده نیز دارای مزایا و معایبی است:

• مزایا:
  • امکان جلب: پس از صدور حکم مهریه و در صورت عدم پرداخت یا عدم اعسار زوج، امکان صدور حکم جلب وی فراهم می شود.
  • گستردگی بیشتر در استعلام اموال: دادگاه ها از اختیارات گسترده تری برای استعلام و کشف اموال زوج (از جمله حقوق و مزایای شغلی) برخوردارند.
  • رسیدگی به اعسار و تقسیط: دادگاه به درخواست اعسار زوج از پرداخت مهریه رسیدگی می کند و در صورت اثبات، امکان تقسیط مهریه را فراهم می آورد.
  • صلاحیت رسیدگی به مهریه عندالاستطاعه و عقد موقت: تنها مرجع صالح برای مطالبه مهریه عندالاستطاعه و مهریه در عقد موقت، دادگاه خانواده است.
• معایب:
  • هزینه دادرسی اولیه بالا: هزینه دادرسی اولیه در دادگاه معادل ۳.۵ درصد مبلغ مهریه است که ممکن است برای زوجه سنگین باشد (البته امکان درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی وجود دارد).
  • روند طولانی تر: فرآیند رسیدگی در دادگاه معمولاً زمان برتر از اداره ثبت است و ممکن است ماه ها به طول انجامد.
  • نیاز به اثبات اعسار از سوی زوج: اگر زوج درخواست اعسار دهد، فرآیند رسیدگی به مهریه ممکن است طولانی تر شود.

مراحل گام به گام مطالبه مهریه از طریق دادگاه

روند اقدام از طریق دادگاه خانواده به شرح زیر است:

1. ثبت دادخواست مطالبه مهریه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: با در دست داشتن مدارک لازم (شناسنامه، کارت ملی، سند ازدواج یا رونوشت آن و گواهی عدم امکان اجرا از ثبت در صورت لزوم)، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست مطالبه مهریه را ثبت کنید.
2. درخواست صدور قرار تامین خواسته: برای جلوگیری از انتقال اموال توسط زوج، می توانید همزمان با دادخواست اصلی، درخواست صدور قرار تامین خواسته (توقیف اموال قبل از صدور حکم قطعی) را نیز مطرح کنید.
3. تشکیل جلسه رسیدگی در دادگاه: پس از ثبت دادخواست، پرونده به شعبه مربوطه ارجاع شده و تاریخ جلسه رسیدگی به طرفین ابلاغ می شود. زوج و زوجه می توانند در این جلسه حاضر شده و دلایل خود را ارائه دهند.
4. صدور حکم و اجراییه: در صورت اثبات حقانیت زوجه، دادگاه حکم به پرداخت مهریه صادر می کند. پس از قطعی شدن حکم، اجرائیه آن صادر می شود.
5. مراجعه به اجرای احکام دادگاه برای پیگیری: با صدور اجرائیه، پرونده به قسمت اجرای احکام دادگستری ارسال می شود. در این مرحله می توانید درخواست استعلام و توقیف اموال، و در صورت لزوم، درخواست جلب زوج را مطرح کنید.
6. بررسی درخواست اعسار و تقسیط مهریه: اگر زوج ادعای عدم توانایی مالی داشته باشد، دادگاه به درخواست اعسار او رسیدگی می کند و در صورت اثبات اعسار، حکم به تقسیط مهریه صادر خواهد شد.

مقایسه جامع: اجرای مهریه از طریق ثبت یا دادگاه؟ (انتخاب بهترین روش)

انتخاب بین دو روش مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت یا دادگاه، یکی از مهم ترین تصمیماتی است که زوجه باید اتخاذ کند. این انتخاب بستگی به شرایط خاص هر پرونده و وضعیت مالی و رفتاری زوج دارد. برای تصمیم گیری آگاهانه، مقایسه جامع این دو روش ضروری است.

در جدول زیر، به مقایسه مهم ترین جنبه های هر دو روش می پردازیم:

ویژگی	مطالبه از طریق اداره ثبت	مطالبه از طریق دادگاه خانواده
سرعت فرآیند	معمولاً سریع تر (به خصوص برای توقیف اموال مشخص)	معمولاً طولانی تر (به دلیل مراحل دادرسی و اعسار)
هزینه اولیه	کمتر (فقط هزینه دفترخانه، نیم عشر پس از وصول)	بالاتر (۳.۵ درصد مبلغ مهریه، قابل اعسار)
امکان جلب زوج	فقط پس از گواهی عدم امکان اجرا از ثبت و مراجعه به دادگاه	پس از صدور حکم قطعی و عدم پرداخت/اعسار
گستردگی استعلام اموال	محدودتر (فقط اموال رسمی و قابل شناسایی آسان)	گسترده تر (شامل حقوق، سپرده، و… با اختیارات قضایی بیشتر)
پیچیدگی فرآیند	نسبتاً ساده تر برای اموال مشخص	پیچیده تر (نیاز به دادخواست، جلسات دادرسی، اعسار)
نوع مهریه قابل مطالبه	فقط مهریه عندالمطالبه	مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه
مراجعه به وکیل	کمتر ضروری، اما توصیه می شود	بسیار توصیه می شود

توصیه برای شرایط مختلف

• اگر زوج اموال مشخص و رسمی (مثل خانه، زمین، خودرو) به نام خود دارد: شروع از طریق اداره ثبت اسناد، بهترین و سریع ترین گزینه است. این روش به شما اجازه می دهد تا به سرعت اموال را توقیف کرده و از انتقال آن ها جلوگیری کنید.
• اگر اموال زوج پنهان است یا اطلاعات دقیقی از آن ها ندارید: بهتر است مستقیماً به دادگاه خانواده مراجعه کنید (یا پس از اخذ گواهی عدم اجرای ثبت). دادگاه از اختیارات وسیع تری برای استعلام و کشف اموال برخوردار است.
• اگر قصد طلاق توافقی دارید: در این حالت معمولاً مطالبه مهریه بخشی از توافق کلی است و نیازی به طی کردن مراحل طولانی اجرا نیست.
• اگر مهریه شما از نوع عندالاستطاعه است: تنها راه اقدام از طریق دادگاه خانواده است، زیرا ثبت صلاحیت رسیدگی به این نوع مهریه را ندارد.

تاثیر بخشنامه قوه قضاییه

بخشنامه اخیر قوه قضاییه مورخ ۲۴ مهر ۱۴۰۳، تغییر مهمی را در این زمینه ایجاد کرده است. پیش از این بخشنامه، زوجه برای مطالبه مهریه از طریق دادگاه، ابتدا ملزم به مراجعه به اداره اجرای ثبت و اخذ گواهی عدم امکان اجرا بود. اما با این بخشنامه، این الزام برداشته شده و زوجه می تواند مستقیماً و به انتخاب خود، یا از طریق اداره ثبت و یا از طریق دادگاه خانواده برای مطالبه مهریه اقدام کند. این تغییر، انعطاف بیشتری به زوجه برای انتخاب مسیر متناسب با شرایط خود می دهد و از اتلاف وقت در یک مرحله غیرضروری جلوگیری می کند.

هزینه ها و مدت زمان به اجرا گذاشتن مهریه

یکی از نگرانی های اصلی برای بسیاری از خانم ها، هزینه ها و مدت زمان لازم برای مطالبه مهریه است. آگاهی از این موارد به برنامه ریزی بهتر و مدیریت انتظارات کمک می کند.

بررسی هزینه های مطالبه مهریه

هزینه های مربوط به مطالبه مهریه بسته به روش انتخابی (ثبت یا دادگاه) و پیچیدگی پرونده متفاوت است:

• هزینه دفترخانه برای صدور اجرائیه: در صورت انتخاب مسیر ثبت، ابتدا باید به دفترخانه محل عقد مراجعه کرده و درخواست صدور اجرائیه مهریه را بدهید. این مرحله شامل هزینه های اداری مربوط به دفترخانه است که معمولاً مبلغ ثابتی است و بین ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان (بر اساس تعداد صفحات و خدمات) متغیر است.
• هزینه نیم عشر دولتی (اجرای ثبت): در روش ثبت، نیم عشر دولتی (معادل ۵% از مبلغ مهریه یا معادل ریالی سکه ها) تنها پس از وصول مهریه از اموال توقیف شده زوج دریافت می شود و پیش پرداختی در ابتدا ندارد.
• هزینه دادرسی (دادگاه): اگر از طریق دادگاه اقدام کنید، هزینه دادرسی معادل ۳.۵ درصد از مبلغ مهریه (ارزش ریالی سکه ها در زمان تقدیم دادخواست) است که باید در زمان ثبت دادخواست پرداخت شود. این مبلغ می تواند قابل توجه باشد.
• امکان اعسار از پرداخت هزینه دادرسی: در صورت عدم توانایی مالی زوجه برای پرداخت هزینه دادرسی، می تواند همزمان با دادخواست مهریه، دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را نیز ارائه دهد. در صورت تایید اعسار، موقتاً از پرداخت این هزینه معاف می شود و پس از وصول مهریه، این هزینه از مبلغ دریافتی کسر خواهد شد.
• هزینه کارشناسی اموال: در صورتی که اموالی (مانند ملک یا خودرو) توقیف شود، برای تعیین ارزش آن ها نیاز به کارشناسی رسمی دادگستری است که این هزینه نیز بر عهده متقاضی (زوجه) خواهد بود و در نهایت از زوج قابل مطالبه است.
• هزینه وکیل (در صورت استفاده): اگر برای پیگیری پرونده از وکیل استفاده کنید، باید حق الوکاله او را نیز پرداخت کنید که این مبلغ بسته به توافق با وکیل و پیچیدگی پرونده متغیر است.

مدت زمان تقریبی فرآیند مطالبه مهریه

مدت زمان به اجرا گذاشتن مهریه به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی توان یک بازه زمانی دقیق و ثابت برای همه پرونده ها تعیین کرد. اما به طور کلی:

• عوامل موثر بر زمان:
  • روش انتخابی: روش ثبت معمولاً سریع تر از دادگاه است.
  • حجم پرونده ها: شلوغی و حجم کاری ادارات ثبت و دادگاه ها در مناطق مختلف.
  • نوع اموال زوج: اگر اموال زوج منقول و نقدی (مانند حساب بانکی) باشد، وصول مهریه سریع تر است؛ اما اگر اموال غیرمنقول (ملک) باشد، فرآیند کارشناسی و مزایده زمان بر خواهد بود.
  • همکاری یا عدم همکاری طرفین: اگر زوج همکاری کند یا اموالی برای توقیف سریع موجود باشد، فرآیند کوتاه تر می شود. درخواست اعسار از سوی زوج می تواند روند را طولانی تر کند.
  • استفاده از وکیل: یک وکیل متخصص می تواند با آگاهی کامل از مراحل و ضوابط، روند کار را تسریع بخشد و از اشتباهات احتمالی جلوگیری کند.
• تخمین زمان تقریبی:
  • به طور کلی، فرآیند مطالبه مهریه می تواند از چند ماه (حدود ۴ تا ۶ ماه) برای پرونده های ساده با اموال مشخص در ثبت، تا بیش از یک سال یا حتی بیشتر برای پرونده های پیچیده تر در دادگاه یا با درخواست اعسار طول بکشد. این مدت زمان کاملاً تقریبی و بر اساس تجربه عمومی است.

عواقب به اجرا گذاشتن مهریه

اقدام برای مطالبه مهریه، می تواند عواقب حقوقی، مالی، و حتی روانی برای هر دو طرف (زوج و زوجه) به دنبال داشته باشد. شناخت این عواقب به طرفین کمک می کند تا با دید بازتری تصمیم گیری کنند.

عواقب برای زوج (مرد)

مطالبه مهریه توسط زوجه، عواقب جدی برای زوج دارد:

• توقیف اموال: مهم ترین عواقب، توقیف اموال منقول (مانند خودرو، موجودی حساب بانکی، حقوق و مزایای شغلی) و غیرمنقول (مانند ملک، زمین) زوج است. این توقیف تا زمان پرداخت مهریه یا تعیین تکلیف آن ادامه خواهد داشت.
• ممنوع الخروجی: به درخواست زوجه، دادگاه یا اداره ثبت می تواند حکم ممنوع الخروجی زوج را صادر کند. این حکم تا زمان پرداخت مهریه یا ارائه تضمین کافی، مانع از خروج زوج از کشور می شود.
• حکم جلب: در صورت عدم پرداخت مهریه (یا اقساط آن پس از تقسیط) و عدم معرفی اموال کافی، امکان صدور حکم جلب (بازداشت) زوج وجود دارد. این حکم به خصوص برای مهریه های تا ۱۱۰ سکه طلا (یا معادل آن) بسیار محتمل است.
• آثار روانی و اجتماعی: درگیری های حقوقی و مالی ناشی از مهریه می تواند فشار روانی زیادی بر زوج وارد کند و روابط خانوادگی و اجتماعی او را تحت تاثیر قرار دهد.
• ثبت در سوابق: مطالبه مهریه و صدور اجراییه، در سوابق حقوقی زوج ثبت می شود و ممکن است در آینده برای او محدودیت هایی ایجاد کند.

عواقب برای زوجه (زن)

اگرچه مطالبه مهریه حق زوجه است، اما این فرآیند ممکن است عواقبی نیز برای او داشته باشد:

• طولانی شدن فرآیند: همانطور که ذکر شد، به خصوص در مواردی که زوج توانایی مالی محدودی دارد یا قصد پنهان کردن اموال را دارد، فرآیند مطالبه مهریه می تواند بسیار طولانی و خسته کننده شود.
• هزینه های احتمالی: با وجود امکان اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، اما هزینه های جانبی مانند حق الوکاله وکیل، هزینه کارشناسی و … ممکن است برای زوجه پیش بیاید.
• تاثیر بر روابط خانوادگی: مطالبه مهریه غالباً با تنش های خانوادگی همراه است که می تواند بر روابط زوجه با خانواده همسر و حتی خانواده خودش تأثیر بگذارد.
• امکان انتقال اموال از سوی زوج قبل از توقیف: یکی از چالش های مهم، احتمال انتقال اموال توسط زوج به نام دیگران (برای فرار از پرداخت مهریه) قبل از توقیف قانونی است. اگر این انتقال با سوءنیت و برای فرار از دین ثابت شود، قابل ابطال است، اما اثبات آن دشواری های خاص خود را دارد.

پیشگیری از انتقال اموال توسط زوج

برای جلوگیری از انتقال اموال توسط زوج، زوجه باید با سرعت عمل و به محض تصمیم گیری برای مطالبه مهریه، اقدامات قانونی را آغاز کند. درخواست توقیف اموال (تامین خواسته در دادگاه یا درخواست استعلام و توقیف در ثبت) باید در اسرع وقت انجام شود. در صورت مشاهده هرگونه اقدام مشکوک از سوی زوج برای انتقال اموال، می توان دعوای ابطال معامله به قصد فرار از دین را مطرح کرد، اما اثبات این قصد نیازمند دلایل و مدارک محکمه پسند است.

مطالبه مهریه حقی قانونی و شرعی برای زن است که می تواند آرامش خاطر مالی او را تامین کند، اما آگاهی از تمامی جوانب آن، از جمله هزینه ها، زمان بندی و عواقب، برای اتخاذ بهترین تصمیم ضروری است.

سناریوهای خاص و نکات مهم در مطالبه مهریه

در فرآیند مطالبه مهریه، ممکن است با سناریوهای خاصی مواجه شوید که نیازمند اطلاعات و رویکردهای ویژه ای هستند. درک این نکات به شما کمک می کند تا در شرایط پیچیده تر نیز بتوانید حقوق خود را پیگیری کنید.

اگر زوج هیچ مالی نداشته باشد (مستثنیات دین)

یکی از دغدغه های اصلی زوجه، زمانی است که زوج هیچ مال قابل توقیفی به نام خود نداشته باشد. در این شرایط، قانون مواردی را تحت عنوان «مستثنیات دین» از توقیف معاف کرده است. این موارد شامل:

• منزل مسکونی که عرفاً در شأن مدیون باشد.
• اثاثیه ضروری زندگی.
• ابزار و وسایل کار.
• مقدار معینی از آذوقه و مایحتاج زندگی.
• تلفن و موبایل ضروری.

در صورت اثبات اعسار زوج و نداشتن مالی جز مستثنیات دین، دادگاه حکم به تقسیط مهریه می دهد و مرد مکلف است مهریه را به صورت اقساط ماهانه (یا هر دوره دیگری) پرداخت کند. در این حالت، اگر زوج از پرداخت اقساط خودداری کند، زوجه می تواند مجدداً از طریق دادگاه درخواست جلب او را مطرح کند.

صلح عمری و اموال با شرایط خاص

برخی از زوجین، اموال خود را به روش های خاصی مانند «صلح عمری» به نام پدر، مادر یا فرزندان خود می کنند. در صلح عمری، مالکیت عین مال به فرد دیگر منتقل می شود، اما حق انتفاع (بهره برداری) تا زمان حیات مصالح (انتقال دهنده) برای او باقی می ماند. توقیف این نوع اموال برای مهریه دارای پیچیدگی هایی است. اصولاً تا زمانی که مصالح (پدر یا مادر) در قید حیات باشد و حق انتفاع برای زوج وجود نداشته باشد، نمی توان آن مال را بابت بدهی زوج توقیف کرد. در این موارد، مشاوره با وکیل متخصص برای بررسی دقیق شرایط و یافتن راهکارهای حقوقی ضروری است.

توقیف خودروهای لیزینگی

خودروهای لیزینگی یا اقساطی که هنوز اقساط آن ها به اتمام نرسیده و سند به صورت کامل به نام زوج منتقل نشده است، ممکن است قابلیت توقیف داشته باشند. با این حال، به دلیل حفظ حقوق شرکت لیزینگ (مرتهن)، برای انجام مراحل اجرایی و فروش خودرو، ابتدا باید بدهی شرکت لیزینگ تسویه شود. این امر می تواند فرآیند را پیچیده تر و طولانی تر کند.

مهریه از ارث همسر یا پس از فوت همسر

مهریه دین ممتازه محسوب می شود و حتی پس از فوت همسر نیز قابل مطالبه است. زن می تواند مهریه خود را از اموال باقیمانده از همسر متوفی (ماترک) قبل از تقسیم بین وراث، برداشت کند. در واقع، پرداخت مهریه بر سایر بدهی های عادی متوفی اولویت دارد. برای این منظور، زوجه باید دادخواست مطالبه مهریه را علیه وراث متوفی به دادگاه خانواده ارائه دهد.

پشیمانی از به اجرا گذاشتن مهریه (انصراف یا بخشش)

زوجه هر زمان که بخواهد، می تواند از مطالبه مهریه منصرف شود یا تمام یا بخشی از آن را به همسرش ببخشد. انصراف از مطالبه مهریه معمولاً با مراجعه به اداره ثبت یا دادگاه و اعلام کتبی صورت می گیرد. اما بخشش مهریه باید به صورت رسمی و با تنظیم سند اقرارنامه یا بذل مهریه در دفترخانه انجام شود تا اعتبار قانونی داشته باشد. در صورت بخشش رسمی مهریه، امکان مطالبه مجدد آن برای زوجه وجود نخواهد داشت، مگر اینکه نوع بخشش به گونه ای باشد که حق رجوع برای زوجه محفوظ مانده باشد (مثلاً هبه معوض یا رجوع از هبه غیرمعوض).

نقش وکیل در تسهیل فرآیند

با توجه به پیچیدگی های قانونی، مراحل اداری و زمان بر بودن فرآیند مطالبه مهریه، استفاده از وکیل متخصص در امور خانواده می تواند نقش بسیار مهمی در تسهیل و تسریع این فرآیند ایفا کند. یک وکیل مجرب می تواند:

• بهترین روش مطالبه (ثبت یا دادگاه) را با توجه به شرایط پرونده شما پیشنهاد دهد.
• مدارک لازم را به درستی آماده و تکمیل کند.
• دادخواست ها و لوایح حقوقی را با دقت تنظیم نماید.
• پیگیری های لازم در ادارات ثبت، دادگاه ها و اجرای احکام را انجام دهد.
• از حقوق شما در مقابل ادعای اعسار زوج یا تلاش برای انتقال اموال دفاع کند.
• در صورت نیاز به مذاکره برای طلاق توافقی، از منافع شما حمایت کند.

کمک گرفتن از وکیل، اگرچه هزینه ای دارد، اما می تواند از اتلاف وقت، انرژی و بروز اشتباهات حقوقی جلوگیری کرده و شانس موفقیت شما را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

نتیجه گیری

مطالبه مهریه، یکی از حقوق اساسی و شرعی زن در ایران است که می تواند در شرایط مختلف، به ویژه هنگام بروز اختلافات خانوادگی، به عنوان یک پشتوانه مالی مهم عمل کند. فرآیند به اجرا گذاشتن مهریه، چه از طریق اداره ثبت و چه از طریق دادگاه، نیازمند آگاهی دقیق از قوانین، مراحل اجرایی، مدارک مورد نیاز و پیامدهای احتمالی برای هر دو طرف است.

همانطور که توضیح داده شد، انتخاب بهترین مسیر برای مطالبه مهریه به عوامل متعددی از جمله نوع مهریه (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه)، وجود یا عدم وجود اموال مشخص به نام زوج، و سرعت مورد نظر برای وصول مهریه بستگی دارد. روش ثبت معمولاً برای اموال مشخص و رسمی سریع تر و کم هزینه تر است، در حالی که مسیر دادگاه برای کشف اموال پنهان، رسیدگی به اعسار و امکان صدور حکم جلب، انعطاف پذیری بیشتری دارد. با توجه به بخشنامه جدید قوه قضاییه، زوجه اکنون آزادی عمل بیشتری در انتخاب مسیر اولیه خود دارد.

با توجه به پیچیدگی های قانونی و ظرایف اجرایی، توصیه می شود قبل از هرگونه اقدام، حتماً با یک وکیل متخصص در امور خانواده مشورت کنید. یک وکیل مجرب می تواند شما را در تمامی مراحل از جمله جمع آوری مدارک، انتخاب بهترین روش، تنظیم دادخواست و پیگیری های قضایی راهنمایی کرده و به حصول نتیجه مطلوب کمک شایانی نماید.